محمد بن زکریای رازی (Al-Rhazi) که بود؟

محمد بن زکریای رازی (Al-Rhazi) دانشمند ایرانی، زاده به شهر رِی به کاشف اَلکل (Alcohol) شناخته می شود. او اوّلین کسی است که اِتانول (Ethanol) را به روش تقطیر خالص کرده و برای مصارف پزشکی به کار گرفته است (Modanlou, 2008). رازی (Al-Rhazi) در دانشگاه های بغداد و رِی دارای کرسی بوده و تألیفات او در زمینه هایی شامل طب اطفال و چشم پزشکی به بیش از پنجاه (50) نوشته اصلی و دویست (200) مقاله و نوشتۀ مختصر می رسد. رازی (Al-Rhazi) به سال 313 هجری قمری برابر با 925 میلادی در رِی چشم از جهان فرو بست. پنجم شهریور ماه هر سال به مناسبت بزرگداشت این دانشمند ایرانی به عنوان روز داروساز شناخته می شود.

محمد بن زکریای رازی (Al-Rhazi) در طبابت مدافع یک رویکرد اخلاقی و انسانی بود و عقیده داشت پزشک باید با حسن نیّت کار کند. او دریافته بود که تعدادی از بیماری ها درمان پذیر نیستند لذا معتقد بود نباید بیمار را دربارۀ بیماری سرزنش کرد. او عقیده داشت پزشک نباید به درمان هایی که احتمال می دهد حال بیمار را وخیم تر کند روی آورد. رازی (Al-Rhazi) پژوهش، تحقیق و به روز کردن اطلاعات را برای پزشک امری ضروری می دانست و به شدّت با عوام فریبی در طب مخالف بود.

دایره المعارف عظیم منصوری (Kitab al-Mansouri fi al-Tibb) در تئوری و عمل در طب، در کنار فسلفه و زندگی شامل فصولی در تغذیه، بهداشت، تشریح، عملکرد اعضاء، آسیب شناسی، تشخیص، درمان و جراحی است.

اثر دیگر رازی (Al-Rhazi) دایره المعارف عظیم الحاوی (Kitab al-Hawi fi al-tibb) مشاهدات بالینی، یادداشت ها، پرونده ها، و از طرفی دیدگاه های پزشکی در یونان باستان، روم و هند را شامل می شود. این هر دو کتاب به سرعت در سرزمین های اسلامی پخش شد و دیری نپایید که به زبان های دیگر از جمله لاتین ترجمه و تا چندین قرن برای تربیت پزشکان تدریس می شد (Parker, 2013).

از رازی (Al-Rhazi) دویست و هفتاد و یک (271) کتاب و مقاله شمارش شده است که طیفی از موضوعات از سوء تفاهمات در توانایی پزشک تا زمان مصرف میوه در قبل و بعد از غذا را شامل می شود. ابن سینا (Ibn Sina) برای تألیف قانون از کتاب الحاوی بهره برده است.

رازی (Al-Rhazi) به واسطۀ مشاهدات دقیق بالینی توانست آبله (Smallpox) و سرخک (Measles) را از هم افتراق دهد (Ligon, 2009). همچنین او دریافت که تَب (Fever) یکی از مؤلفه های مهمّ در دفاع بدن در برابر عفونت ها است. رازی (Al-Rhazi) اوّلین کسی است که آسم حساسیتی (Allergic asthma) و تب یونجه (Hay fever) را توصیف کرده است.

رازی (Al-Rhazi) از سن چهل سالگی و با مهاجرت به شهر بغداد تحصیل در طب را آغاز کرده است. او دربارۀ اخلاط چهارگانه (Four humors) تردیدهایی را مطرح و اولین مطالعات کنترل شده در زمینۀ درمان گرمازدگی را ترتیب داده است (Withington, 1964).

محمد بن زکریای رازی (Al-Rhazi) نبوّت انبیاء را نَفی و ضرورت وحی را انکار کرده است بنابر این او را نه یک فیلسوف مسلمان که باید فیلسوفی از دوران اسلامی دانست.